తెలుగు సాహిత్యంలో దండకములు - 2

విఘ్నేశ్వరుని దండకము

 శ్రీ పార్వతీపుత్ర! లోకత్రయ స్తోత్ర! సత్పుణ్య చారిత్ర! భద్రేభవక్త్రా! మహాకాయ! కాత్యాయనీనాథ సంజాత స్వామీ! శివా సిద్ధివిఘ్నేశ! నీపాద పద్మంబులున్ నీదు కంఠంబు నీ బొజ్జ నీ మోము నీ మౌళి బాలేందు ఖండంబు నీ నాల్గు హస్తంబులున్ నీ కరాళంబు నీ పెద్దవక్త్రంబు దంతంబు నీ పాదహస్తంబు లంబోదరంబున్ సదా మూషికాశ్వంబు నీమందహాసంబు నీచిన్నతొండంబు నీగుజ్జురూపంబు నీశూర్పకర్ణంబు నీనాగయజ్ఞోపవీతంబు నీభవ్యరూపంబు దర్శించి హర్షించి సంప్రీతి మ్రొక్కంగ శ్రీ గంధమున్ గుంకుమం బక్షతల్జామ్రొలున్ చంపకంబుల్ తగన్ మల్లెలన్మొల్ల లున్మనించి చేమంతులున్ దెల్లగన్నేరులున్ మంకెనల్ పొన్నలన్ పువ్వులన్మంచి దూర్వంబులన్దెంచి శాస్త్రోక్తరీతిన్ సమర్పించి సాష్టాంగముం జేసి విఘ్నేశ్వరా! నీకు టెంకాయ పొన్నంటిపండ్లున్ మఱిన్మంచివౌ నిక్షుఖండంబులున్ రేగుపండ్లప్పడాల్ వడల్ నేయిబూరెల్ మరిన్ గోధుమప్పంబులు న్వడల్ పునుగులున్ బూరెలున్ గారెలున్ చొక్కమౌ చల్మిడిన్ బెల్లమున్ దేనెయున్ జున్ను బాలాజ్యము న్నానుబియ్యంబు నామ్రంబు బిల్వంబు మేల్ బంగరున్ బళ్ళెమందుంచి నైవేద్యముం బంచనీరాజనంబున్ నమస్కారముల్ జేసి విఘ్నేశ్వరా! నిన్ను బూజింపకే యన్యదైవంబులం బ్రార్థనల్చేయుటల్ కాంచనంబొల్లకే యిను దా గోరు చందంబుగాదే మహాదేవ యో దేవచూడామణీ! లోకరక్షామణీ! బంధుచింతామణీ! స్వామీ! నిన్నెంచ నేనెంత? నీ దాసాదిదాసుండ, శ్రీ దొంతరాజాన్వయుండ, రామాభిధానుడ, నన్నిపుడు చేపట్టి సుశ్రేయునింజేసి శ్రీమంతుగన్చూచి హృత్పద్మ సింహాసనారూఢత న్నిల్పి కాపాడుటే కాదు నిన్గొల్చి ప్రార్థించు భక్తాళికిన్ కొంగుబంగారమై కంటికిన్ రెప్పవై బుద్ధియు న్విద్యయు న్పాడియు\న్ బుత్రపౌత్రాభివృద్ధిన్ దగన్ గల్గగా జేసి పోషించుమంటిన్ గృపన్ గావుమంటిన్ మహాత్మా! యివే వందనంబుల్ శ్రీగణేశా! నమస్తే నమస్తే నమస్తే నమః!!

తెలుగు సాహిత్యంలో దండకములు - 1

ప్రవేశిక

ఆదికవి నన్నయ్యనుండి, ఆధునిక కవులవరకూ, ఎందరో కవులు తమ సాహిత్య సృష్టిలో, దండకమును ఒక చందోరీతిగా ఎన్నుకొన్న విషయం మనకు తెలిసినదే. ప్రాచీనకవులు, అధునిక కవులు, సినిమా కవులు ఇలా అన్ని వర్గాల కవులూ దండకమును  ఒక ఛందోరీతిగా స్వీకరించిన వారే.

పొతనామత్యుడు శ్రీమదాంధ్ర భాగవతములో కధానుసారముగా కొన్ని దండకములు రచించడమే కాక, "భోగినీ దండకము" అను పేర ఒక గ్రంధం మొత్తమును ఈ ఛందో రీతిలో రాయడం, తెలుగు సాహిత్యంలో అరుదైన విషయం. తర్వాత కవులలో కూడా యెందరో భక్తి ప్రధానమైన దండకములు రూపొందించి, చిన్న చిన్న గ్రంధములుగా ప్రకటించిన సంఘటనలు కోకొల్లలు.

అయితే వివిధ కవులు, దండకమును ఒక ఛందోరీతి గా ఎన్నుకొన్న సందర్భాలు వేరు.  ఆసందర్భాలను వర్గీకరిస్తే, ప్రార్ధనా పరమైన దండకములు, కధా ప్రధానమైన దండకములు, వ్యంగ్యంతో కూడిన హాస్య భరితమైన దండకములు, మొదలైన వివిధ రీతుల దండకములు,  తెలుగు  సాహిత్యంలో కనిపిస్తాయి. అటువంటి అనేకమైన దండకములలో, వీలైనన్నింటిని ఈ "రసధుని" బ్లాగు ద్వారా మన ఇక్కడ పరిచయం చేసుకుందాం.

ఈ "దండకము" అనే ఛందోరీతికి ఛందోనియమాలేమిటి? దండకములన్నీ ఒకే ఛందోరీతిలో సాగుతాయా? - ఇటువంటి విషయాలను కూడా మనం ఇక్కడ వీలువెంట ప్రస్తావించు కుందాం. రండి. మనం ఇప్పుడు ఒక్కొక్క దండకమును అస్వాదిస్తూ ముందుకు సాగుదాం.

ధన్యవాదములు

బుధజనవిధేయుడు

చల్లా రామలింగశర్మ.

శ్రీకారం

సాహితీ మిత్రులకు నమస్కారములు.

తెలుగు సాహిత్యము మీద ఉన్న మక్కువతో, అప్పుడప్పుడు నేను సేకరించుకొన్న కొన్ని విషయాలను, సాహితీ మిత్రులతో పంచుకోవాలనే ఉద్దేశంతో,  "రసధుని" పేరుతో ఈ బ్లాగు ఆవిష్కరించ బడుతున్నది. ఇందులో,  నేను సేకరించుకున్న విషయాలను, నేను తయారుచేసుకున్న విశ్లేషణలనూ పొందు పరచాలని ఆలోచన.

ఈ సేకరణలను, ఇలా బ్లాగులో రూపొందిస్తాననే అలోచన లేక, కొన్ని అంశముల విషయంలో, గ్రంధం పేరుగానీ, రచయిత పేరు గానీ, గుర్తుగా రాసుకోని పరిస్తితి వలన, నా దగ్గర ఉన్నంతమటుకు, మూల గ్రంధం పేరు, రచయిత పేరు, ఉదరించడం జరుగుతుంది.

ఏదైనా అంశం ఈ బ్లాగులో ప్రకటించడం గురించి, ఎవరికైనా అభ్యంతరం ఉంటే తప్పక తెలియ చేయగలరు. అభ్యంతరం సహేతుకమైనదైతే ఆ అంశం బ్లాగులో నుండి వెంటనే తీసివేయ బడుతుంది.

 ఈ "రసధుని" బ్లాగు లో ప్రకటించబడే అంశములను ఆస్వాదిస్తూ, మీమీ అభిప్రాయాలను తెలియ చేస్తూ, నన్ను ప్రోత్సహిస్తారని ఆశిస్తూ..

ధన్యవాదములతో

బుధజన విధేయుడు

చల్లా రామలింగ శర్మ